Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

Serbi: Kerkohet Shkeputja Nga Mali i Zi

Serbet gjithnje e me teper mendojne se republika e tyre do te jete me mire nese qendron e vetme.
By Daniel Sunter

Serbia po kercenon te shkaterroje federaten Jugosllave nese partnerja e saj ne republike, Mali i Zi, nuk thote qartesisht nese do te qendroje apo do te shkeputet deri ne pranveren e vitit tjeter.


Ky kercenim eshte bere pas deshtimit te nje takimi me 26 Tetor ndermjet perfaqesuesve te dy republikave per te ardhmen e Jugosllavise.


Presidenti Jugosllav, Vojisllav Koshtunica, zevendes kryeministri Jugosllav Miroljub Labus dhe kolegu i tij Serb, Zoran Gjingjiq, ka pranuar se Mali i Zi duhet te organizoje nje referendum per pavaresine deri ne pranveren e vitit 2002 dhe se nuk do te tolerohet nje vonese tjeter.


Labus ka thene se ata kane vendosur afatin per pranveren tjeter pikerisht sepse atehere skadon afati i nje marreveshjeje me FMN-ne dhe duhet te nenshkruhet nje tjeter.


Ky zemerim i Serbise i ka zanafillat tek frika se pasiguria politike po demton reformat ekonomike, duke larguar investitoret e huaj dhe duke demtuar mundesite per anetaresim ne organizmat e rendesishme financiare dhe te mbrojtjes Perendimore, si Keshillin e Europes dhe programin e NATO-s Partneritet per Paqe.


Urgjenca e kesaj krize ka detyruar Koshtunicen dhe Gjingjiqin te lene me nje ane rivalitetin e tyre me qellim per te shpetuar procesin e reformave dhe per te shmangur nje kryengritje sociale. Ne te kaluaren, Serbia eshte pare gjithnje si e vendosur te mos lejoje Malin e Zi te shkeputet prej saj. Presioni per te ruajtur nje shtet te perbashket mbijetoi rrezimin e Sllobodan Millosheviqit ne Tetorin e 2000, ne nje forme jo te dhuneshme.


Ministri i drejtesise se Serbise, Vladan Batiq, ka thene me 27 Tetor se jo vetem Mali i Zi ka te drejten te mbaje nje referendum per pavaresi.


"Askush nuk ka te drejte te interpretoje deshiren e qytetareve te Serbise sipas deshires se tij," ka thene ai. "Rreth 60 perqind e popullsise se Serbise mbeshtet idene e nje referendumi ne Serbi".


Anketimet e kryera nga agjensia e studimeve Marketingu Strategjik mbeshtesin komentet e Batiq, dhe tregojne se rreth 60 perqind e publikut deshirojne te kene nje mundesi per te votuar per ndarjen.


Nje anketim ne rruget e Beogradit ka konfirmuar se mbeshtetja per mevetesine e Serbise po shtohet. "Une jam kunder nje shteti te perbashket Serbo-Malazez dhe mendoj se nje referendum duhet te mbahet ne Serbi," thote Aleksander Radiq, nje gazetar vendas.


Shtepiakja Vanja Krstiq nga Beogradi shpreh zemerimin e ndjere nga shume Serbe ndaj federates se vjeter. "Ata vetem sa po na pengojne," thote ajo per Malazezet.


Serbet kane humbur durimin me drejtuesit e Malit te Zi, te cilet mbeshtesin haptazi shkeputjen por kane vonuar ne menyre te perseritur caktimin e nje date per votimin popullor.


Shumica e anetareve te Opozites Demokratike te Serbise, DOS, ne qeveri, mendojne se partite e Malit te Zi kane rrezikuar ne menyre te vazhduar procesin e reformes gjate vitit te fundit dhe reintegrimin e vendit ne institucionet nderkombetare.


Presidenti i Malit te Zi, Millo Gjukanoviq, eshte gjendur ne nje pozite gjithnje e me te veshtire. Perendimi nuk e mbeshtet shkeputjen e vendit te tij dhe mbeshtetja financiare e cila eshte dhene me shumice gjate viteve te sundimit te Millosheviqit, ka filluar te pakesohet.


Megjithese Malazezet jane shume te percare ndermjet perkrahesve te pavaresise dhe atyre pro Jugosllavise, votimi i mundeshem ne Serbi mund te ndihmoje tani Gjukanoviqin te vazhdoje me nje referendum dhe te merret me rezistencen e bllokut pro Jugosllav, te cilet kane kercenuar me bojkotimin e zgjedhjeve.


Politikat kontradiktore te dy partive kryesore Malazeze kane kontribuar edhe ne irritimin e Serbise.


Nga njera ane, partia Malazeze ne qeverine federale, Partia Popullore Socialiste pro Millosheviqit, SNP, nuk ka lejuar DOS-in te miratoje nje ligj per bashkepunimin me gjykaten e Hages, duke shkaktuar nje krize qeveritare kur Gjingjiq ka ekstraduar Millosheviqin me vendosmerine dhe autoritetin e tij.


Nga ana tjeter, partia ne qeveri ne Malin e Zi, Partia Demokratike e Socialisteve, DPS, nje kundershtare e vendosur e Millosheviqit, refuzon te njohe qeverine federale, duke deklaruar se ajo eshte nje produkt i ligjeve te miratuara nga regjimi i Millosheviqit.


Praktikisht, Mali i Zi dhe Serbia funksionojne si dy shtete te ndryshme. Secila ka policine e saj dhe kontrollin doganor si edhe ligjet e saj financiare dhe rregjim te vecante taksash. Mali i Zi nuk merr pjese ne menyre te barabarte ne buxhetin federal.


Milenko Krajcara nga Beogradi, ankohet se Serbia po paguan per dy qeveri dhe dy buxhete. "Shteti i perbashket po na kushton shume," thote ai.


E perjaveshmja shume e lexuar Nedeljni Telegraf, e cila eshte e afert me qeverine Serbe, ka parashikuar kohet e fundit se Jugosllavia do te shperbehet deri ne pranveren e ardheshme.


Ky raport mund te jete nje bllof, me synim berjen e presionit ndaj udheheqjes Malazeze. Megjithate, ajo mund te jete nje shenje se establishmenti politik ne Serbi deshiron te pergatise publikun per ndarjen e shpejte.


Burime te qeverise thone se vendimi perfundimtar do te merret deri ne fund te vitit, kur do te jete e qarte nese Mali i Zi do te permbushe afatin e vendosur per referendumin deri ne pranvere.


Daniel Sunter eshte asistent redaktor i IWPR-se ne Beograd.


As coronavirus sweeps the globe, IWPR’s network of local reporters, activists and analysts are examining the economic, social and political impact of this era-defining pandemic.

The effects are proving particularly acute in countries already under stress - whether ethnic division, economic uncertainty, active conflict or a lethal combination of all three.

Our unparalleled local networks, often operating in extremely challenging conditions, look at how the crisis is affecting governance, civil liberties and freedoms as well as assessing policy responses to tackle the virus.

VIEW FOCUS PAGE >