Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

د افغانانو گډې غونډې اوسنۍ سياسي اندېښنې په ډاگه کوي

د جولای د مياشتې غونډې پر سياسي ننگونو او د ټاکنو د ځنډ له امله پر خپگان راڅرخېدې.
By IWPR Afghanistan

د آی ډبليو پي آر د مناظرو د لړۍ گډون کوونکي وايي هغوی ته د افغاني رسنيو له خوا د معلوماتو د چمتو کولو په پرتله دا مناظرې ډېر پراخ معلوماتي وړاندې کوي.

په ننگرهار، زابل، خوست او هلمند ولايتونو کې د تېرې مياشتې په غونډو کې له اوږدې مودې راهيسې پر ځنډېدلو پارلماني ټاکنو خبرې اترې وشوې چې د جون په ٢٢ د پارلمان د پنځه کلنې دورې له پای ته رسېدو دمخه بايد په ٣٠ – ٦٠ ورځو کې سرته رسېدلې وای.

د پارلمان اوسنۍ دوره د ولسمشر، محمد اشرف غني د يوه فرمان له مخې تر نوو پارلماني ټاکنو پورې وغځول شوه. (وگورئ: افغانانو ټاکنيزو اصلاحاتو ته زغم له لاسه ورکړی دی.)

د اسرارالله قاري زاده په نامه يوه گډون کوونکي وويل: «هيڅ يوه رسنۍ د ټاکنو په اړه تر دې کچې پراخ اړين معلومات نشي چمتو کولای، لکه دا مناظرې يې چې چمتو کوي. دا مناظرې ځوانانو ته د دې فرصت چمتو کوي چې د ټاکنو پر اهميت پوه شي او زياتره يې اوس په دې اند دي چې وړ او مستحقو نوماندانو ته به رايه ورکوي.»

د زاهد الماس په نامه يوه بل گډون کوونکي زياته کړه: «ولس پر دې نه پوهيږي چې دولت او حکومت تل کمزوری وي او نشي کولای ټول کارونه سرته ورسوي. خو دا مناظرې له خلکو سره مرسته کوي د خپل حکومت پر ستونزو او کمزورتيا وپوهيږي.»

د کونړ، غور، کندهار او پکتيا په ولايتونو کې په مناظرو کې د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي د له منځه وړلو پر قانون خبرې اترې وشوې. 

سره له دې چې دا قانون په ٢٠٠٩ کال کې د ولسمشر د فرمان له مخې خپور شو، خو د ٢٠١٣ کال د می په مياشت کې د پارلمان له خوا رد شو او تر اوسه يې پته نشته. د پارلمان محافظه کاره غړو دعوه کوله چې دا قانون له اسلامي شريعت سره په تضاد کې دی.  

د سلما سعادت په نامه يوې گډون کوونکې وويل: «دا مناظرې ډېرې په زړه پورې او ارزښتمنې دي. دا مناظرې کولای شي زموږ د خويندو معلومات لوړ کړي او په ټولنه کې مثبت بدلونونه راولي.»

د کونړ د ولايتي شورا غړې، روبينې مشواڼۍ وويل، قانون بايد هرو مرو د عمل مېدان ته راووځي.

هغې وويل: «که چېرته قانون پلی شي، نو د جبري ودونو په څېر زيان رسوونکو دودونو مخه به ونيسي او د ليک لوست کچه به پورته لاړه شي.»

د نايب خان ساپي په نامه د سياسي چارو يوه کارپوه زياته کړه: «د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي د له منځه وړولو په قانون کې يو څه ستونزې شته. خو له هغې سره سره به غوره وي چې په نوموړي قانون کې سمون راوستل شي.»

د کونړ ولايت د ښځو د چارو له رياست څخه سراج الحق وويل: «که چېرته زموږ خلکو له اسلامي احکامو سره سم عمل کولای، د ښځو په وړاندې به هيڅ تاوتريخوالی موجود نه وو؛ ځکه هغومره چې اسلام د ښځو حقونه خوندي کړي، بل کوم قانون يا دين يې نشي خوندي کولای.»

د زابل په ولايت کې د خپلې خوښې کار په اړه د جوړ شوی گردي مېز (خبرې اترې) د جولای په شپږمه د هغه ولايت د ملي رادېو له لارې خپرې شوې. اورېدونکو د پوښتنو کولو چانس تر لاسه کړ او د سور غر د مدني ټولنې د مشر، عبدالمقيم حليمي په گډون يې د گردي مېز له برخوالو څخه خپلې پوښتنې مطرح کړې.  

حليمي وويل، ټولنيز کار د افغاني ژوندانه يوه نه بېليدونکې برخه ده، خو د لسيزو شخړو له امله دې دود ته زيان اوښتی دی. 

هغه وويل: «خلکو ته يو پيغام ورکول کيږي چې يوه بل ته ځانونه ورسوي؛ لسټوڼي بډ وهي، د خپل هېواد په خاطر کار وکړي او د بهرنيانو مرستې ته سترگې په لار نشي.»

همدا راز د خپلې خوښې د کار په اړه د کونړ او کاپيسا ولايتونو د ځوانانو تر منځ د سکايپ له لارې مناظره جوړه شوې وه.

د کونړ ولايت د «ځوان فکر د غورځنگ ټولنې» څخه حشمت ژمن وويل، ټولنيز فعاليتونه د جگړو ميراث تالا ترغۍ کړل.

هغه وويل: «زموږ هېواد د ډېرو جگړو او ناورينونو له لاسه کړېدلی دی. اقتصادي ځوړتيا او د خلکو مخ پر زياتيدونکې اړتيا زموږ تر منځ د خپلې خوښې د کار روحيه کمزورې کړې ده.» نوموړي زياته کړه، سره له دې دا دود د کونړ ولايت په ځينو برخو کې ژوندی پاتې شوی دی.

د مناظرې يوه برخوال وويل: «موږ له حکومت او نورو ناحکومتي موسسو څخه غوښتنه کوو، چې له خپل ولس سره د آی ډبليو پي آر په څېر کار وکړي. هغوی بايد خلک سره راغونډ کړي او د معلوماتو د لوړولو په موخه عملي گامونه اوچت کړي.» 

 

As coronavirus sweeps the globe, IWPR’s network of local reporters, activists and analysts are examining the economic, social and political impact of this era-defining pandemic.

The effects are proving particularly acute in countries already under stress - whether ethnic division, economic uncertainty, active conflict or a lethal combination of all three.

Our unparalleled local networks, often operating in extremely challenging conditions, look at how the crisis is affecting governance, civil liberties and freedoms as well as assessing policy responses to tackle the virus.

VIEW FOCUS PAGE >