Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

SRPSKE SNAGE KAO „GOSPODARI ŽIVOTA I SMRTI“

Bivši zarobljenik govori o iskušenjima kojima su ga tokom rata izložili pripadnici elitnih srpskih jedinica.
By IWPR ICTY
Jedan bosanski političar svedočio je ove sedmice pred Haškim tribunalom o zlostavljanju kojem je tokom 1992. bio izložen od strane pripadnika specijalnih srpskih vojnih snaga.



„Jasno ste mogli da vidite kako ti ljudi, za razliku od lokalnog stanovništva, umeju da ratuju i rukuju oružjem. Iz njihovog ponašanja ste mogli da zaključite da se radi o profesionalnim ratnicima“, kazao je Sulejman Tihić, predsednik Stranke demokratske akcije (SDA) i predsedavajući Vijeća naroda, jednog od dva doma bosanskog parlamenta.



Tihić je ispričao kako je Jedinica za specijalne operacije (JSO), iz sastava srbijanske Službe Državne bezbednosti (DB), u martu 1992. odigrala ključnu ulogu prilikom zauzimanja opštine Bosanski Šamac.



On je svedočio na suđenju Jovici Stanišiću i Franku Simatoviću – bivšim zvaničnicima DB-a koji se terete za učešće u zajedničkom zločinačkom poduhvatu čiji je cilj bilo nasilno i trajno raseljavanje ne-Srba iz mnogih delova Hrvatske i Bosne, koje je vršeno progonom, ubijanjem i deportacijom hrvatskog, bosansko-muslimanskog i bosansko-hrvatskog stanovništva.



Stanišić je od 1991. do 1998. bio na čelu DB-a, dok je Simatović, kao njegov potčinjeni, obavljao dužnost komandanta JSO-a.



U optužnici se navodi da su Stanišić i Simatović osnovali, organizovali i finansirali centre za obuku srpskih snaga, a sve u cilju vojnog delovanja na teritoriji Hrvatske i Bosne.



U optužnici se kaže i da su Stanišić i Simatović te snage slali u Hrvatsku i Bosnu, gde su one činile zločine i zauzimale gradove i sela na onim područjima koja su bila pod srpskom kontrolom, pri čemu su ne-Srbi bili prisiljavani da napuste te krajeve.



Tihić je kazao da su se pripadnici JSO-a isticali svojom brutalnošću, te da su ga upravo oni tukli u policijskoj stanici u Bosanskom Šamcu.



Svedok je u vreme izbijanja rata obavljao dužnost predsednika SDA za Bosanski Šamac, a tokom 1994. i 1995. godine je već svedočio pred Haškim tribunalom na suđenjima koja su se ticala etničkog čišćenja počinjenog u tom gradu.



Svedočio je i 2001. godine, na suđenju pokojnom srpskom lideru Slobodanu Miloševiću, koji je bio optužen za organizovanje pokušaja etničkog čišćenja ne-Srba sa teritorija nad kojima je Beograd želeo da uspostavi kontrolu. Milošević je umro 2006., nekoliko nedelja pre okončanja svog slučaja.



Transkripti svedokovih iskaza i njegove tri izjave koje je dao istražiteljima tužilaštva uvedeni su ove sedmice u zapisnik.



Svedok je rekao kako je proglašenje Srpske opštine Bosanski Šamac, koje se odigralo 1992. godine, predstavljalo znak da se „širom Bosne i Hercegovine očito odvija isti politički projekat.



„Oni su stvarali uslove za neku vrstu ’para-države’ (samoproglašene države), koja bi kasnije bila priključena Srbiji.



„Stoga je morala postojati i sila koja je trebalo da im pomogne da ostvare svoje ciljeve. Nikada ne bi bili u stanju to da učine bez podrške Beograda.“



Svedok je objasnio da se pomoć Srbima u Bosni videla u svemu – počev od podrške jedinica Jugoslovenske Narodne Armije (JNA), pa do saradnje sa srbijanskom policijom, uključujući i logistiku i finansije.



Prema njegovoj izjavi, pripadnici Crvenih beretki – koji su delovali u sklopu JSO-a – došli su u Bosanski Šamac helikopterom tokom februara i marta 1992. A 17. aprila 1992. izveli su – zajedno sa JNA, lokalnom srpskom policijom i snagama TO-a – napad na Bosanski Šamac.



„Prema mojim saznanjima, oni su prvi napali grad i predstavljali su, zapravo, udarnu pesnicu tog napada“, kazao je Tihić.



U optužnici se navodi da su Crvene beretke bile elitna jedinica DB-a, koju su optuženici osnovali 1991. sa ciljem izvođenja tajnih operacija izvan Srbije.



Odgovarajući na pitanje tužilaštva koje se ticalo komandovanja napadom na grad, svedok je rekao: „Ne znam tačno, mada je verovatno postojala neka vrsta koordinacije između svih struktura – ali znam ko je bio glavni i ko je najviše uticao na taj događaj.



„Bila je to Jedinica za specijalne operacije – oni su bili gospodari života i smrti. Oni su prvi napali grad i zauzeli policijsku stanicu i opštinu.“



Tihić se prisetio i svega što je doživeo u policijskoj stanici u Bosanskom Šamcu i drugde gde je bio pritvoren u Bosni i Srbiji. Objasnio je da je, nakon što je uhapšen 18. aprila 1992., zajedno sa još deset osoba bio pritvoren u policijskoj stanici. To je, po njegovim rečima, naredio Dragan Đorđević Crni – koji je po Tihiću važio za „šefa Jedinice za specijalne operacije u Bosanskom Šamcu“.



Rekao je i da su pripadnici JSO-a „nastavili da tuku ostale zarobljenike i mene, stalno i svakodnevno“.



Zarobljenici su iz Bosanskog Šamca bili odvedeni u kasarnu JNA u Brčkom, a potom u Bijeljinu, odakle je izvestan broj njih – uključujući i Tihića – prebačen u Batajnicu, kod Beograda.



Na kraju se Tihić obreo i u zatvoru u Sremskoj Mitrovici (takođe u Srbiji), da bi bio oslobođen zahvaljujući razmeni koja se odigrala 14. avgusta 1992. Premda je rekao kako je u Sremskoj Mitrovici još češće bio tučen, Tihić je istakao kako mu je ipak najteže bilo u Bosanskom Šamcu. On je opisao kako je u prostoriji širokoj svega nekoliko stopa bilo smešteno devet ljudi – sa samo jednom posteljom na koju se moglo sesti, a bez vode, hrane i toaleta.



Dodao je i da su zarobljenici bili nemilosrdno premlaćivani. „Svakog trenutka je neko naprosto mogao doći i ubiti vas“, kazao je on.



„I u Sremskoj Mitrovici su me zaista tukli, ali je tamo makar postojalo nekakvo osećanje reda – tako da bi nas tukli posle ručka ili večere, ali niko nije dolazio s pištoljem da nam preti kako će nas ubiti.“



Među pripadnicima Crvenih beretki koji su tokom 1992. boravili u Bosanskom Šamcu izdvajao se – svojom brutalnošću – Zvezdan Jovanović. Tihić ga je prepoznao na video-snimku jedne parade JSO-a.



Jovanović je u Srbiji osuđen na 40 godina zatvora kao jedna od osoba koje su 12. marta 2003. ubile tadašnjeg premijera Zorana Đinđića.



Stanišićevi i Simatovićevi branioci su prilikom unakrsnog ispitivanja sugerisali da Tihiću, kao nekome ko nikad nije bio u vojsci, nedostaju odgovarajuća znanja o operativnoj komandi. Svedok se usprotivio tim tvrdnjama, napomenuvši kako poseduje izvesno znanje koje je stekao na studijama prava, pošto je po zanimanju pravnik.



Odbrana je sugerisala i to da za napad na Bosanski Šamac i zločine koji su potom usledili odgovornost snosi JNA. Svedok je pak rekao kako je glavnu ulogu u zločinima odigrao JSO.



Stanišića i Simatovića su srbijanske vlasti uhapsile 13. juna 2003., ali su se obojica izjasnili kao nevini.



Suđenje se nastavlja iduće sedmice.



Velma Šarić je obučena novinarka IWPR-a iz Sarajeva.

As coronavirus sweeps the globe, IWPR’s network of local reporters, activists and analysts are examining the economic, social and political impact of this era-defining pandemic.

The effects are proving particularly acute in countries already under stress - whether ethnic division, economic uncertainty, active conflict or a lethal combination of all three.

Our unparalleled local networks, often operating in extremely challenging conditions, look at how the crisis is affecting governance, civil liberties and freedoms as well as assessing policy responses to tackle the virus.

VIEW FOCUS PAGE >