Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

Crnogorsko Opiranje Ugrozava Jugoslaviju

Jedinstvo federacije dovedeno u opasnost nakon odluke crnogorske projugoslovenske partije da odbaci saradnju s Hagom.
By IWPR Balkans

U Crnoj Gori se dogodilo ono cemu se niko nije mogao nadati: SR Jugoslaviji je zaprijetila opasnost od onih kojima je najvise bilo stalo da je sacuvaju. Tvrdokorno odbijanje Socijalisticke narodne partije Crne Gore (SNP), da podrzi na saveznom nivou zakon o saradnji Jugoslavije s Hagom, dovodi u pitanje koaliciju ove stranke sa srbijanskim partnerom, DOS.


Ako bi se koalicija na saveznom nivou raspala veliko je pitanje sta bi bilo sa saveznom drzavom, ciji su temelji ionako ozbiljno uzdmani dugim sukobima Beograda i Podgorice.


Svakako bi se otvorila kriza Savezne vlade. Iako je predsjednik SNP-a, Predrag Bulatovic, najavio da bi u tom slucaju ova partija podrzala manjinsku vladu DOS-a na saveznom nivou, vlada bi ostala bez crnogorskih predstavnika, sto bi dovelo u pitanje njen legitimitet.


To bi dalje vodilo do prevremenih saveznih izbora. A tada je pitanje je da li bi DOS mogao naci drugog koalicionog partnera u Podgorici, koji bi se tako zdusno, kao SNP, zalagao za odrzanje jugoslovenske federacije. Drugi politicki blok u Crnoj Gori, predvodjen partijom Mila Djukanovica, zalaze se za nezavisnu Crnu Goru.


Uvod u ovu krizu je odbijanje SNP da podrzi savezni zakon o saradnji s Haskim tribunalom, kojim je predvidjena obaveza izrucenja optuzenih za ratne zlocine na prostoru bivse Jugoslavije, prije svega Slobodana Milosevica.


Time SNP stavlja u nemogucu situaciju svog koalicionog partnera iz Beograda, DOS, kome se zuri radi pritisaka medjunarodne zajednice, posebno Amerikanaca. Vasington je, naime, uslovio odrzavanje donatorske konferencije, koja bi trebalo da se odrzi 29. juna, izglasavnjem zakona o saradnji s Hagom u saveznom parlamentu.


U utorak uvece koalicioni partneri su se rastali bez postignutog dogovora, novi sastanak je zakazan za petak, ali su iz DOS-a gorko porucili da ne vide razlog za nova sastajanja ako se stav SNP ne promijeni. Beograd se, ipak, jos pomalo nada da ce doci do popustanja. U protivnom, zaprijeceno je da ce Srbija ovog puta raspisati referendum i rastati se sa Crnom Gorom.


Odbijanje da se glasa za predlog zakona, uprkos pritisaka iz Beograda doslo je nakon sto se Glavni odbor SNP-a u Crnoj Gori konsultovao sa opstinskim odborima svoje stranke.


SNP se u sutini ne protivi saradnji s Haskim tribunalom, ali bi htjela da se to uradi na nacin koji ce je osloboditi odgovornosti za izdaju "nacionalnih interesa i dostojanstva".


Ova partija se, naime, zalaze za to da poslovi izrucenja optuzenih za ratne zlocine budu u nadleznosti republika Srbije i Crne Gore, a ne Jugoslavije, gde su oni na vlasti.


Zato je vodjstvo SNP pribjeglo starom demagoskom potezu zahtevajuci od DOS vrijeme za konsultacije sa opstinskim i mjesnim odborima svoje partije.


Krug konsultacija zavrsio se proslog vikenda, kada je Glavni odbor SNP sa samo dva glasa protiv odbacio usvajanje zakona.


Bulatovicevoj partiji je stalo da ne razocara svoje glasace u Crnoj Gori i odrzi obecanje dato prije crnogorskih parlamentarnih izbora odzanih 22. aprila da nece nikoga izrucivati Hagu. Posebno ne svog doskorasnjeg stvarnog vodju Slobodana Milosevica.


Kada je Milosevic pao, da bi dokazala lojalnost njegovom nasljedniku Vojislavu Kostunici i DOS-u, SNP je zrtvovala svog lidera Momira Bulatovica, koji je bio Milosevicev savezni premijer i prijatelj.


Bio je to pragmatican potez, obrazlozen potrebom ocuvanja SRJ. Ali, time koalicija SNP-a i DOS-a nije dobila na prirodnosti, jer promilosevicevski socijalisti u Crnoj Gori nijesu mogli preko noci postati nesto drugo. Jos teze se moglo ocekivati od njihovih pristalica i biraca da brzo zaborave godine saveznistva i zajednicke borbe sa Milosevicem .


Svojim neelasticnim stavom po pitanju zakona o saradnji s Haskim tribunalom SNP ide na ruku svojim politickim protivnicima u Crnoj Gori, koji se zalazu za punu nezavisnost te republike.


Crnogorski predsjednik Milo Djukanovic, lider pokreta za nezavisnost, koji nije izvojevao ubjedljivu pobjedu na nedavnim parlamentarnim izborima u Crnoj Gori, od svojih politickih rivala je neocekivano dobio dodatni argument za tvrdnje da je zajednicka drzava Srbije i Crne Gore neperspektivna.


I to u momentu kada je vlast crnogorskog predsjednika ozbiljno uzdrmana njegovim navodnim vezama sa organizovanom mafijom, koja se bavi svercom duvana. Tekstove o "balkanskom duvanskom bosu" Stanku - Canetu Suboticu i njegovim odnosima sa crnogorskim predsjednikom objavio je prvo hrvatski nedjeljnik "Nacional", da bi se potom ovom temom bavili i neki crnogorski i srpski mediji.


Ako bi pala Savezna vlada Djukanovic bi, makar na neko vrijeme, odvratio paznju domace i medunarodne javnosti sa svoje navodne umijesanosti u nelegalne poslove.


Pored toga, crnogorski predsjednik ponovo bi se doveo u poziciju onoga na koga i Beograd i medjunarodni faktori moraju racunati kao na jedinog i ozbiljnog partnera u Crnoj Gori.


Djukanovicevi socijalisti ne skrivaju da ih raduje sadasnji nesporazum SNP-a i DOS-a. Oni su Beogradu na konferenciji za stampu, u ponedeljak, uputili poruku da su oni njeni prirodni partneri, a ne SNP, koja je do juce bila glavni oslonac Slobodana Milosevica i u Crnoj Gori i na saveznom nivou.


Komentarisuci neuspjeh razgovora lidera SNP-a i DOS-a portparol DPS-a Igor Luksic je kazao da je "to potvrda da je DOS-u, kada su u pitanju odnosi Srbije i Crne Gore, prirodni partner za saradnju, ipak, koalicija 'Pobjeda je Crne Gore'", koju cine Dukanovicev DPS i Socijaldemokratska partija Zarka Rakcevica.


To ne znaci da bi se Djukanovic odrekao stavova o nezavisnosti, ali bi mozda u pregovorima sa Beogradom mogao dobiti na vremenu i dodatno oslabiti SNP - svoje glavne politicke protivnike u Crnoj Gori, sto bi mu islo u prilog..


SNP svojom tvrdokornoscu otvara raskol i na nivou Crne Gore, u sopstvenoj koaliciji "Zajedno za Jugoslaviju". U slucaju da DOS raskine koaliciju sa SNP-om i padne kabinet saveznog premijera Zorana Zizica, koji je iz SNP, bila bi obesmisljena i ta koalicija u kojoj su pored SNP jos i Narodna stranka i Srpska narodna stranka.


Narodna stranka Dragana Soca, koja je do kraja prosle godine bila saveznik predsjednika Dukanovica, i koja se zalaze za punu saradnju SRJ s Haskim tribunalom, mogla bi se odluciti da napusti koaliciju "Zajedno za Jugoslaviju" i mozda ponovo zaigra na kartu saradnje sa DPS.


Iako iz DOS-a stizu gorke rjeci, u Beogradu se ocito nadaju da bi ova stranka, ipak, na kraju mozda mogla promijeniti misljenje i glasati za Milosevicevo izrucenje.


Takva ocekivanja su, kako sada izgleda, odvise optimisticna.


Prema nekim tumacenjima, unutar stranke savezni premijer Zizic je nesto meksi u svom stavu, jer bi da sacuva premijersko mesto, ali Predrag Bulatovic zna da bi se, ako popusti, nasao pred uzasnim pritiskom svojih odbora i biraca, i ne smije da se igra sa svojom pozicijom.


A, upravo Bulatovic drzi sve konce partije u svojim rukama, pa je otuda tesko


ocekivati da ce do dramaticnih promena doci preko noci. Jer, u utorak nakon sastanka sa DOS-om, Bulatovic je pred novinarima poslao jos jednu poruku svojim partnerima na saveznom nivou: "Spremni smo na raspisivanje novih izbora, ali i da podrzimo manjinsku vladu DOS-a. Medjutim, niko, pa ni DOS, nema pravo da od nas trazi ono sto nasa partija ne moze".


Dragoljub Vukovic je urednik nedeljnog casopisa "Monitor" iz Podgorice.