Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

Bes Hrvatske desnice zbog saradnje s Hagom

Ekstremisti iz Hrvatske pokusavaju da sabotiraju istragu o navodnoj masovnoj egzekuciji Srba koja se desila pre gotovo deset godina.
By Dragutin Hedl

Grupa istrazitelja Medjunarodnog suda za ratne zlocine pocinjene na podrucju bivse Jugoslavije stigla je u hrvatski gradic Gospic i izazvala ostre reakcije hrvatske desnice.


Na nedavno odrzanoj demonstraciji u jugozapadnom delu grada zbog dolaska haskih istrazitelja, desna frakcija bivse vladajuce partije HDZ pozvala je svoje pristalice da sruse sadasnju vlast.


Pocinitelji zlocina nikada nisu bili kaznjeni mada postoje svedoci i njihovi pisani iskazi. Prema iskazu jednog od svedoka, Milana Levara, koji je u vreme tih dogadjaja bio zapovednik izvidjacko - diverzantskog voda i prislusnog centra, u Gospicu je likvidirano stotinak srpskih civila. Medju njima je i veci broj nepodobnih Hrvata, koji su dosli u sukob s ekstremnim grupama unutar hrvatske vojske i policije.


Levar je o svemu sto je znao u vise navrata svedocio i u Hagu. Drugi svedoci tih zbivanja dali su izjave za Hag i u okviru zvanicne hrvatske istrage.


Ivan Dasovic, tadasnji zapovednik policije u Gospicu dao je izjave o likvidacijama srpskih civila u tom gradicu. Ante Karic tadasnji predsednik kriznog staba, politickog tela koje je organizovalo odbranu Gospica, kao glavne krivce naveo je Tihomira Oreskovica sekretara kriznog staba i Mirka Norca, vojnog zapovednika Gospica.


Oreskovic je potom bio kratko vreme uhapsen, ali je na intervenciju tadasnjeg ministra odbrane, Gojka Suska, pusten. Norac je jedan od generala hrvatske armije.


Posle poraza Tudjmanove partije Hrvatske demokratske zajednice (HDZ), u parlamentarnim i predsednickim izborima pocetkom ove godine, izmenio se stav nove vlade prema Medjunarodnom sudu za ratne zlocine u Hagu (ICTY).


Vlada socijaliste Ivice Racana, ne samo sto je dozvolila haskim istraziteljima da nesmetano istrazuju okolinu Gospica i lokacija za koje se pretpostavlja da bi mogle biti masovne grobnice, vec je u parlamentu izglasala i deklaraciju o odnosima s Haskim sudom. Deklaracijom se ICTY-iju daje puna nadleznost za istrazivanje mogucih ratnih zlocina koje su pojedinci iz redova hrvatske vojske i policije pocinili u toku vojnih akcija "Bljesak" i "Oluja" 1995.godine.


Tada su pod hrvatsku vlast vracena podrucja koja su od pocetka rata drzali pobunjeni hrvatski Srbi. Tudjmanova vlast nije nikada htela prihvatiti da su pocinjeni ratni zlocini.


Kooperativnost Racanove vlade prema ICTY-iju nailazi na zestok otpor najradikalnijih krugova u Hrvatskoj, narocito struje porazenog HDZ-a koji jos uvek ima snazan uticaj u razlicitim veteranskim udruzenjima nastalim posle Domovinskog rata.


Nezadovoljni cinjenicom sto su istrazitelji Haskog suda u Gospicu, oni su 19 aprila odrzali protestni skup na kojem je prisustvovalo oko 2.000 ljudi.


Nakon velikog protesta u Zagrebu 6.marta pred americkom ambasadom povodom presude generalu Tihomiru Blaskalicu, ovo je bio drugi skup ekstremne desnice. Izjave govornika bile su jos zesce: pozivalo se na oruzje, smenu predsednika Stipe Mesica i premijera Racana.


Anto Djapic, predsednik Hrvatske stranke prava (HSP), satelitske partije HDZ, rekao je da nije siguran da haski istrazitelji u vozilima u kojima su dosli nisu doneli i kosti koje sada zele podmetnuti i pripisati ih navodnim srpskim zrtvama.


Krajnja desnica u Hrvatskoj nema uporiste u sirim slojevima, ali se ne miri s promenama koje su nastale u zemlji posle izbora pocetkom godine. Djapic je najavio da ce slicne skupove odrzati u jos dvadesetak hrvatskih gradova.


Bez obzira na zestinu protesta u Gospicu i najavu slicnih demonstracija, Racanova vlada za sada nema narocitog razloga da se oseca ugrozenom. No, ako se socijalne prilike ne budu popravljale i ako nova vlast ne ispuni svoja predizborna obecanja brzinom i tempom prihvatljivim za birace, nije iskljucena mogucnost da ekstremna desnica iskoristi socijalne tenzije i moguci bunt.


Drago Hedl je dopisnik splitskog Feral Tribuna kao i redovni dopisnik IWPR.