Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

د افغانستان – پاکستان تر منځ د توغنديو د بريدونو له امله را ولاړ شوی تاوتريخوالی

په ناڅرګندو بريدونو کې د ولسي خلکو د وژل کېدو له امله دپلوماتيکی ناندرۍ.
By Mina Habib
The mountainous terrain of southeast Afghanistan makes it hard to determine where the border with Pakistan lies. Here, a hill fort in Kunar province. (Photo: Isafmedia/US Army Staff Sgt Gary A Witte)

په افغانستان کې  د آی ډبليو پی آر د خبريالې، مينا حبيب ليکنه

افغان چارواکي له پولې هاخوا د  کونړ او ننګرهار پر ختيځو ولايتونو د توغنديو د بريدونو پړه پر پاکستان اچوي چې له امله يې دپلوماتيکې اړيکې د تاوتريخوالي په لور روانې دي.

د افغانستان په ختيځ کې د يوې حکومتی سرچينې له خولې په وروستيو اوونيو کې له پنځو سوه او شلو څخه زيات توغندي په نوموړې سيمه کې لويدلي دي. د دولسو ماشومانو په ګډون يې  شپږدېرش تنه وژلي او دېرش نور يې ټپيان کړي دي. په سلګونه ولسي  خلک له خپلو کورنو څخه تښتيدلي دي.

د افغانستان د بهرنيو چارو وزير، زلمي رسول، په کابل کې د پاکستان سفير، محمدصديق بهرنيو چارو وزارت ته ورغوښتی او د توغنديو د بريدونو د  ژر تر ژره بنديدو غوښتنه يې ورته وړاندې کړېده

ولسمشر حامد کرزي د پاکستاني ولسمشر، آصف علي زرداري ته په ايران کې د يوې غونډې پر مهال د بريدونو په اړه خپله اندېښنه په ډاګه کړه.  هغه له زرداري وغوښتل چې د توغنديو د بريدونو په اړه بشپړ معلومات ورکړي. د رپوټونو له مخې پاکستاني مشر  د پاکستان له هر راز ښکېلتيا څخه انکار وکړ او د پلټنو ژمنه يې وکړه.    

د کرزي وياند وحيد عمر وويل، د [بريدونو] د پای ته رسولو په اړه، چې هغه د افغاني خاورې پر ځمکنۍ بشپړتيا تېری وباله، دپلوماتيکې خبرې اترې روانې دي.

هغه وويل: «پاکستان تر اوسه له مسؤوليته غاړه غړولې ده. موږ نه پوهيږو ددې بريدونو موخه څه شی دی، خو [په هر ترتيب]  بايد يي ودروي.»

د پاکستان د پوځ وياند، جنرال اثر عباس  وويل، کېدای شي يو څو ګولۍ په غلطۍ له پولې ها خوا لګېدلې وي، ځکه زموږ امنيتي پوځونو د افغانستان له پولې څخه د ياغيانو په بريد کې ځوابيه بريدونه کړي، خو يو يې هم په لاسي ډول د پولې ها خوا ته نه دی توغول شوی. 

عباس د ايکسپرس تريبون ورځپاڼې ته وويل د ياغيانو يوې لويې ډلې د پولې پر پوستو پراخه بريدونه پيل کړي دي، چې له امله يې ۵۰  تنه پاکستاني ځايي امنيتي ساتونکي وژل شوي دي.

په افغانستان کې يو شمېر شنونکي وايي چارواکي د دولتي تاسيساتو تر منځ د اړيکو د نشتوالي له امله  غړند غبرګون ښيي. 

د هېواد پارلمان د جون د مياشتې پر ۲۷د نوموړو بريدونو غندنه وکړه  او پر امنيتي ځواکونو يې غږ وکړ چې د هغې د ودرولو لپاره اقدام وکړي.  ولسي جرګې د دفاع او د کورنيو چارو وزيران او د ملي امنيت د ادارې مشر د توضيحاتو لپاره ورغوښتي وو.

په همدې وخت کې د دفاع وزارت وياند، ظاهر عظيمی وويل: «موږ د پالمان، حکومت او سياستوالو  پرېکړې ته سترګې په لاره يو. هغوی بايد تصميم ونيسي او موږ يې پلي کړو.» 

عظيمي د پاکستان دا خبره رده کړه، چې ګوندې کېدای شي په ناپوهۍ کې کوم توغندی پر افغاني خاورې لويدلی وي.

هغه وويل: «افغان حکومت ته دا ادعا د  منلو وړ نه ده، ځکه غلطي يو ځل يا دوه ځلې وي. دا کار له تېرو دوو اوونيو راهيسې روان دى  او د بېګناه افغانانو د وژل کېدو لامل شوى دى .»

د کورنيو چارو د وزارت وياند، محمد صديق صديقي هم وويل له هر اقدام دمخه  سياسي لارښوونې اړينې دي.  

هغه وويل: «کله چې افغان حکومت د غبرګون غوښتنه وکړي، زموږ پوليس د هغې د سرته رسولو لپاره چمتو دي. پرېکړه د افغانستان د دولت دنده ده.»    

دا بريدونه د کرزي له خوا له اسلام آباد سره د اړيکو د ښه کېدو له ادعاوو وروسته رامنځته شول. نوموړي هغه هېواد ته په خپل يو وروستني سفرکې وويل، د امنيت د تامين او بسيانې په موخه نوي تړونونه لاسليک شوي دي. په تېرو دوو مياشتو کې پاکستاني چارواکي هم په منظم ډول کابل ته راغلي او «د ترهګرۍ په وړاندې  د جګړې» په اړه يې خبرې اترې سرته رسولي دي.

له ډېرې اوږدې مودې راهيسې کابل پر اسلام آباد له طالبانو او نورو ياغي ډلو سره د ملاتړ او مرستې تورونه لګوي او دا ادعاوې يې هغه مهال  سمې راوختي، چې تېره مياشت د القاعدې مشر، اسامه بن لادن په پاکستان کې وموندل شو او ووژل شو. 

افغانان د حکومت له خوا د ټينګ غبرګون د نه ښودلو له امله په غوسه دي.

د کابل ښاروالۍ د کار د رياست يو کارکوونکي، محمد ياسين وويل: «د چارواکو پټو خولو د خلکو ژوره اندېښنه راپارولې ده. حکومت بايد د خلکو اندېښنو ته پرېکنډه ځواب ووايي او همدار نګه پاکستان ته يو څرګند پيغام واستوي.»  

د عزيزالله په نامه يو هټيوال تر هغه دمخه ولاړ او ويې ويل: «زموږ د حکومت نيمايي غړي د پاکستان يا ايران د استخباراتو ايجنټان دي. د پاکستان ايجنټان هڅه کوي حکومت چوپه خوله وساتي او د ټينګ غبرګون مخه يې نيسي.» 

سياسي شنونکي، داد نوراني وويل، ښايي د بريدونوو موخه دا وي چې تر ناندريو لاندې «ډيورنډ کرښې» ته پام واړول شي.  نوموړې کرښه د  ۱۸۹۳کال د يو تړون له مخې رامنځته شوې ده. کابل د ډېورنډ کرښه په رسميت نه پېژني او پاکستان غواړي هغې ته د يوې رسمي پولې بڼه ورکړي.  

نوراني وويل: کېدای شي پاکستان د توغنديو بريدونه آن زيات کړي، ځکه له افغانستانه غواړي په غبرګون کې په ورته اقدام لاس پورې کړي. دا به ددې معنا ولري چې د ډېورڼد کرښه په غير مستقيم ډول تر بحث لاندې او په رسميت پېژندل شوې ده.»

نوراني شک لري او وايي پاکستان ښايي  په نژدې راتلونکې کې له متحده ايالتونو سره د افغانستان د اوږدې مودې د ستراتيژيک پلان د لاسليک له امله دې کار ته هڅېدلې وي.

په هېواد کې په ۲۰۱۴  کال کې له ټاکلي نېټې څخه راوروسته د امريکايي سرتېرو شتون به پاکستان ته ستونزمنه کړي، چې پر کابل زور راوړي اوسنۍ پوله په رسميت وپېژني.

More IWPR's Global Voices