Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

جدال بر سر روابط افغانستان و ایالات متحده

مخالفان رییس جمهور کرزی می گویند او باید به نیروهای امریکا اجازه ندهد که درین کشور باقی بمانند، ولی دیگران حضور نیروهای امریکایی را برای آینده افغانستان حیاتی می دانند.
By Mina Habib
Presidents Obama and Karzai at a January 11 press conference after their talks in Washington. (Photo: Lawrence Jackson/White House)

گزارشی از مینا حبیب- افغانستان

رییس جمهور حامد کرزی از آخرین سفرش به واشنگتن همراه با برخی سازش ها برسر جدول زمانبندی عقب نشینی نیروهای بین المللی و انتقال مسوولیت زندانیان بگرام برگشت.

اما منتقدانش در داخل کشور از نتایج این سفر راضی به نظر نمی رسند و عده ای می گویند که رییس جمهور باید تعهد می گرفت که همه عساکر خارجی تا پایان سال 2014 از افغانستان خارج خواهند شد و عده ی دیگر در برابر اعطای مصوونیت از پی گرد قضایی به عساکر ایالات متحده صدای اعتراض شان را بالا کرده اند.

کرزی پس از گفتگو با رییس جمهور اوباما در واشنگتن، بتاریخ 14 جنوری طی کنفرانس مطبوعاتی درباره توافقاتی که دران دیدار انجام شده بود، با خبرنگاران صحبت نمود. او گفت نیروهای بین المللی به رهبری ناتو در جریان سه ماه از مناطق روستایی افغانستان عقب نشینی شان را آغاز خواهند کرد و این ازانچه پیشبینی شده بود، زودتر است. هرچند خروج آنها از کشور همچنان برای سال 2014 زمانبندی شده است. در عین حال در بهار امسال نیروهای امریکایی بر آموزش نیروهای افغان تمرکز خواهند کرد چیزی که رییس جمهور کرزی گفته است تا سال 2017 ادامه خواهد داشت و شايد تا سال 2024 تمدید گردد.

او همچنان گفت که از امریکایی ها تعهد گرفته است تا زندان های امریکایی در افغانستان را و همه زندانیانی که دران زندانها محبوس اند، در جریان دو هفته به قوه قضائیه افغانستان تسلیم خواهند کرد. این یکی از چندین مساله ایست که باعث تخریش در روابط حکومت افغانستان و ایالات متحده گردیده، و البته تصادفی نبود که اوباما و کرزی هردو بر اهمیت تمامیت ارضی افغانستان تاکید داشتند.

نکته دیگر مورد منازعه، و یکی از موضوعاتی که کرزی در گفتگوهای واشنگتن ازان عقب نشینی کرد، مساله مصوونیت نیروهای امریکایی از محاکمه در چارچوب قضایی افغانستان بود.

برای ایالات متحده، این یکی از شرایط ادامه حضور بخشی از نیروهایش در افغانستان پس از 2014 می باشد. زمانی که سوال مشابهی در عراق مطرح گردید، انکار حکومت بغداد از دادن مصوونیت به نیروهای امریکایی باعث شد همه نیروهای نظامی آن کشور تا پایان سال 2011 از عراق خارج شوند.

در افغانستان بسیاری ها مخالف هرگونه معافیت از تعقیب قضایی بوده و می گویند که خارجیان و افغانها هردو باید زمانی که تخلفی را مرتکب می شوند، در برابر قانون بطور مساویانه پاسخ گو باشند.

کرزی پس از برگشت، از اظهار نظر نهایی در مورد مساله مصوونیت ابا ورزید و اظهار داشت که برای تصمیم گیری دران مورد لویه جرگه دایر خواهد شد.

او گفت: "تصمیم گیری درباره مصوونیت قضایی عساکر امریکایی، چگونگی، حدود و شرایط آن و اینکه آیا اینکار صورت گیرد یا نگیرد، چیزی است که حکومت افغانستان نمی تواند انجام دهد. یک جرگه بزرگ مردم افغانستان تصمیم خواهد گرفت که آیا مصوونیت داده شود یا خیر، و اگر داده شود با کدام شرایط."

تحلیلگر سیاسی افغان، ستار سعادت باور دارد که رییس جمهور از انجام وظیفه اش در حل این مساله جنجالی شانه خالی می کند.

او گفت: "کرزی این تصمیم را گرفته است تا از گرفتن مسوولیت شانه خالی نماید. درحالکه تصامیمی که در یک جرگه گرفته می شود، صرفاً جنبه مشورتی دارد و جنبه حقوقی ندارد."

سعادت گفت که هرگونه معامله بالای مصوونیت باید با دقت صورت گیرد.

او گفت: "ما باید برای آنان حدودی را وضع کنیم. بطور مثال، آنها می توانند در پایگاه های شان مصوونیت قضایی داشته باشند، اما در خارج از پایگاه نه. راه حل دیگر برگزاری محکمه مشترک می باشد (زمانی که امریکایی ها محاکمه می شوند.) گزینه سوم می تواند دخیل کردن نظارت باشد- حکومت افغانستان جریان محاکمه مظنون خارجی را نظارت نماید."

سید فاضل حسین سانچارکی، سخنگوی ائتلاف ملی نیز باور دارد که نباید این موضوع به جرگه بزرگان محلی واگذار شود.

او گفت: "تصامیم درباره مصوونیت قضایی برای امریکایی ها، امضای توافقنامه های امنیتی و امثال آن کار کسانی نیست که از قریه ها و ولسوالی ها در لویه جرگه جمع می شوند. آنها هیچ آگاهی ازین مسایل ندارند. چیزی که نیاز است گردآوری نخبگان سیاسی، اقتصادی، نظامی و حقوقی و اجتماعی بجای آن افراد می باشد."

هرگاه تفاهم صورت گیرد و تعداد محدود عساکر امریکایی پس از 2014 در کشور باقی بماند، آنها به اساس توافقنامه امنیتی جدیدی کار  خواهند کرد که کرزی و اوباما نیز در سخنان شان به آن اشاره نمودند. کرزی وقتی به کابل آمد، گفت که 9 تا        10 ماه  وقت برای نهایی کردن محتوای آن قرارداد وقت نیاز خواهد بود.

بازهم منتقدان داخلی کرزی خواستار شرح بیشتری درباره مشخصات توافقنامه ای اند که علاوه بر قرارداد همکاری استراتیژیک میان کابل و واشنگتن به امضا خواهد رسید. ( در باره توافقنامه استراتیژیکی که در سال 2012 به امضا رسید، به این گزارش مراجعه کنید:پارلمان افغانستان توافقنامه همکاری با ایالات متحده را تصویب کرد.)

سانچارکی گفت: "رییس جمهور باید با تمام طرف های مطرح در کشور مشوره کند. توافق نامه امنیتی برای ما اثرات مثبت و منفی زیادی دارد. ما از شرایط قراردادی که رییس جمهور امضا خواهد کرد، اطلاع نداریم."

بسیاری سیاست مداران مخالف ادامه حضور نظامی ایالات متحده حتی به شکل محدود آن نیز نمی باشند.

نذیر احمد حنفی، عضو پارلمان بطور مثال می گوید: "خارجی ها عامل جنگ و ناامنی می باشند."

او ادامه داد: "در مناطقی که آنها ازانجا عقب نشینی کرده اند، جنگ کم شده و امنیت بوجود آمده است. من مطمئنم که اگر خارجی ها افغانستان را ترک کنند، ریشه جنگ خشک خواهد شد."

حاجی فرید، عضو سابق پارلمان نیز نظر مشابهی را با کلمات شدیدتر بیان کرد. او گفت که قوماندانان ناتو، اعتراف کرده اند که اکثر اعضای القاعده در افغانستان از بین رفته اند و مراکز تروریستی در خارج از افغانستان واقع است

او پرسید: "پس دلیل باقی ماندن آنها در افغانستان چیست؟ ایالات متحده در تامین امنیت در افغانستان در ده سال گذشته  علیرغم حضور عساکر ناتو و آیساف ناکام مانده است. امریکا فساد را در سطح ریکارد جهانی سیستماتیزه کرد، قانون اساسی و سایر قوانین افغانستان را زیر پا نمود، هیچ احترامی به فرهنگ و باورهای افغانها نکرد، ده ها هزار نفر بیگناه را کشت. پس ازین تجربه آیا هنوز نیاز است که آنها بمانند؟"

اما دیگران تاکید دارند که حضور مداوم ایالات متحده برای آینده افغانستان حیاتی می باشد.

آصف آشنا، عضو حزب حق و عدالت گفت: "ما نیازمند حضور قانونمند ایالات متحده برای بدست آوردن منافع کشور خود، تامین ثبات و امنیت و حفظ دستاوردهای ده سال گذشته می باشیم. ما نباید این فرصت ها را بخاطر مساله مصوونیت قضایی، قربانی کنیم."

سعادت هوشدار داد که اگر افغانستان روابطش را با واشنگتن قطع کند، با مجموعه ای از تحدیدات جیوپولیتیک و اقتصادی مواجه خواهد شد.

او گفت: "امضای اینگونه قراردادها برای فعلاً لازم است، مشروط به آنکه بر اساس منافع ملی ما و با احترام به فرهنگ، اعتقادات و تمامیت ارضی کشور ما باشد."

سعادت در ارتباط به شرایط مشخص توافقنامه گفت که توافقنامه باید تاریخ پایانش مشخص باشد، از سوی یک کمیته دوجانبه نظارت گردد، و برای هردو طرف مسوولیت های روشنی را تعیین کند. او گفت که پس از امضای توافقنامه همکاری های استراتیژیک در سال گذشته، مرزهای شرقی افغانستان مورد پرتاپ راکت های پاکستانی قرار گرفت. به نظر او ایالات متحده بجای آنکه برای توقف حملات بر پاکستان فشار وارد کند، آن حملات را "نادیده" گرفت.

More IWPR's Global Voices