Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

بحران صحت روانی در میان زنان افغان

کارشناسان می گویند که مشکلات روانی رو به افزایش است.
By Mina Habib

عزیزه در شفاخانه صحت روانی کابل روی بسترش نشسته و با چشمان اشکبار به اطرافش نگاه می کند.

این خانم 45 ساله به آی دبلیو پی آر گفت که او سالها بدرفتاری خانوادگی را متحمل شده است. او گفت 15 ساله بود که پدرش او را خلاف خواست خودش به مردی در ولایت پکتیا به شوهر داد.

او به آی دبلیو پی آر گفت: "من از اول با این ازدواج مخالف بودم. فرهنگ پکتیا برای من تازه و غیر قابل قبول بود. جنجال و خشونت واقعیت روزمره زندگی ام شده بود."

عزیزه که اکنون دو پسر و هفت دختر دارد افزود: "من مجبورم که کارهای شاقه انجام دهم مانند نگهداری مواشی و کار در مزرعه. وقتی می گویم نمی توانم از عهده این همه کار بر آیم،  لت و کوبم می کنند  و دشنام می دهند."

عزیزه گفت که وضعیت رنج آور خانوادگی کار او را به بستری شدن در شفاخانه روانی کشانده است. او افزود: "حال خانواده ام می گوید که تکلیف روانی دارم  و مرا اینجا آورده اند."

متخصصان می گویند که بیش از سه دهه جنگ، فقر و دیگر مشکلات اجتماعی منجر به بحران صحت روانی در افغانستان شده است و زنان بار عمده این مشکلات را به دوش می کشند.

بصیر احمد سروری رئیس دیپارتمنت صحت روانی وزارت صحت عامه گفت: "با اطمینان می گویم که این مشکل در میان زنان در حال افزایش است."

آخرین سروی جامع در این زمینه در سال 2004 انجام شد و نشان داد که 68 درصد پاسخ دهندگان از افسردگی رنج می برند، 72 درصد گرفتار تشویش اند و 42 درصد گرفتار اختلالات استرس پس از سانحه می باشند.

سروری گفت که بر بنیاد شواهد بدست آمده، امراض روانی در میان زنان هر سال افزایش می یابد.

اگرچه وزارت صحت عامه کلینیک هایی را در 34 ولایت کشور بخاطر تداوی مشکلات روانی ایجاد کرده است، اما در کابل تنها یک شفاخانه مخصوص روانی موجود است.

در این شفاخانه 60 بستر برای زنان گرفتار تکلیف های روانی و 40 بستر برای زنان معتاد به مواد مخدر اختصاص یافته است.

خطاب کاکر رئیس شفاخانه گفت که جنگ، خشونت خانوادگی و سنت های محافظه کارانه ای که بر بنیاد آنها علیه زنان تبعیض روا داشته می شود، باعث تکلیف های روانی در افغانستان می گردند.

او در ادامه افزود: "ما باید میان دو مساله تفکیک قایل شویم. یکی مشکلات روانی ضعیف که بسیاری افراد به نحوی گرفتار آن می شوند و از طریق مشوره با داکتران صحت روانی می توان تداوی کرد. دیگری مریض های اند که دچار تکلیف شدید روانی بوده و باید برای تداوی منظم به شفاخانه بستری شوند."

تیمور شاه متخصص صحت روانی گفت که زنان بیشتر در برابر امراض روانی آسیب پذیر اند، چون فرهنگ افغانی آنان را بیشتر به خانه نشینی مجبور می سازد.

او گفت: "مشکلات اجتماعی، بخصوص خشونت خانوادگی باعث افسردگی و ترس در میان آنان می گردد. مردان نیز تحت فشار روانی قرار دارند، اما آنان می توانند خانه را ترک بگویند. آنان کار می کنند و در جریان کار ذهن شان از افکار آزار دهنده فارغ می گردد."

آقای شاه گفت که سال گذشته نسبت به سالهای قبل شاهد مریضان بیشتر بوده است. او افزود که بیشتر این مریضان زن بوده اند.

مسوولان وزارت امور زنان نیز تایید کرد که بحران صحت روانی به دلیل بی کاری و اعتیاد اعضای مرد خانواده ها در حال افزایش است.

فرزانه صافی، مسوول دیپارتمنت حقوق وزارت امور زنان گفت: "زنان برای رفع نیازمندی های اقتصادی خود به مردان شان اتکا می کنند. وقتی این مردان بیکار شوند و پول نداشته باشند، خواسته های آنان برآورده نمی گردد و زمینه مشاجره فراهم می شود."

"بخصوص مردانی که معتاد به استفاده مواد مخدراند، به خانواده های شان هیچ توجهی ندارند. این عوامل باعث افزایش اختلال های روانی میان زنان گردیده است."

شبنم سیما رئیس بخش زنان در کمیسیون مستقل حقوق بشر نیز تایید کرد که علت اصلی افزایش مشکلات روانی در میان زنان خشونت و افزایش بی کاری است.

او گفت: "در گذشته ما 800 قضیه تکلیف روانی در سال ثبت می کردیم، اما در ماه اول سال جاری خورشید 114 مورد ثبت کرده ایم."

در دو سال گذشته وضعیت امنیتی به دلیل خروج نیروهای خارجی از افغانستان وخیم تر شده است، و این نیز بر وضعیت روانی افغانها اثر گذار می باشد.

جمیله 25 ساله یکی از زنانی که در این شفاخانه بستری است گفت که او پس از کشته شدن برادرش در یک حمله انتحاری در سال 2014 دچار افسردگی شده است.

او گفت: "اکثراً سر به خود گریه می کنم. برخی وقت ها حتی می خواهم خودکشی کنم." او افزود که نزدیکانش به ندرت با او همدردی می کنند. وی افزود "وقتی وضعیت ام خراب است، خانواده ام بجای آنکه حمایتم کند بالایم قهر می شوند که دیوانه شده ای."

جمیله وظیفه اش را بخاطر مریضی از دست داده و گفت تنها زمانی احساس آرامش کرد که به شفاخانه بستری شد. در خانه وضعیت اش هر روز بدتر می شد.

صافی گفت که وزارت امور زنان قصد دارد برنامه های آگاهی‌دهی را درمورد صحت روانی زنان به راه اندازد. آنان همچنان می کوشند که این مساله را با ایجاد جای کار برای زنان و مبارزه علیه خشونت خانوادگی حل کنند.

وزارت کمیته ای را به نام حمایت از شاهد و قربانی ایجاد کرده است که در آن چندین نهاد برای جلوگیری از خشونت علیه زنان کار می کنند. این کمیته مساعدت های حقوقی، عاطفی و عملی را به زنان قربانی خشونت ارایه می کند.

متخصصان روانی می گویند که راه های دیگری نیز برای رسیدگی به این بحران وجود دارد.

ایمل صافی یک کارشناس امور صحی گفت: "اگر رسانه ها و امامان مساجد درمورد رفع خشونت علیه زنان کار کنند و حقوق زنان را در شریعت و قوانین مدنی شرح دهند، به باور من از این مشکلات به بهترین وجه جلوگیری خواهد شد."

فعلاً بیشتر زنان آسیب پذیر در برابر خشونت بی پناه می باشند و به کمک دسترسی ندارند.

چهره شکیبا چنان پر از خط و بی رنگ بود که در سن 24 سالگی بسیار مسن به نظر می رسید. او از بامیان به وزارت امور زنان در کابل آمده بود.

او به شدت می لرزید و در حویلی منتظر نشسته با دیدگان وحشت زده به هرسو می دید.

او با لبان خشکیده و ترک برداشته گفت: "شوهرم در یک سال گذشته بیکار بوده است. وقتی در خانه است به هر بهانه ای مرا لت می کند تا خشم اش فرو نشیند. حال من از هر آدمی‌زاد می ترسم. من در ترس زندگی می کنم."

"اقاربم می گویند که مریضم و باید در بستر باشم، ولی من اینجا آمده ام تا از شوهرم طلاق بگیرم. اما هیچ کس مرا کمک نمی کند.