Institute for War and Peace Reporting | Giving Voice, Driving Change

باوجود شرایط سخت در یتیم‌خانه‌ها، این مراکز ارزشمند دانسته می‌شوند

گفته می‌شود برای ثبت نام کودکان در يتیم‌خانه‌ها به هدف تحصیل درخارج کشور، از روابط خانوادگی استفاده می‌شود
By Mina Habib
Conditions at the orphanage in the Alauddin district of Kabul appear good, in contrast to the Tahia-e Maskan facility. (Photo: Mina Habib)

مینا حبیب گزارشگر اى دبليو پى ار در کابل 

نورالله، 16ساله، قدم‌زنان صحن حویلی پیتم‌خانه تهیه مسکن را  به سوی گروهی از بچه‌ها که خود را در شعاع آفتاب گرم ‌می‌کنند‌‌‌، پیمود و سنگریزه‌های مسیر راه را با خشم با پایش از راه کنار می‌زد. 

او ملبس با لباس‌های کهنه، مردد است که آیا حرف بزند یا خیر. به نظر می‌رسد نورالله ترسیده‌که سایر افراد حرف‌های او را بشنوند.

بالاخره وی به حرف آمد گفت :«درکل، وضعیت یتم‌خانه خوب نیست. هیچ‌کاری هم برای بهبودی آن صورت نميگيرد . می‌دانید که چقدر از سرما رنج می‌بریم؟ ما از سرمای اتاق‌ها، شب و روز برای ساعت‌ها زیر لحاف می‌مانیم.»

با متوقف‌شدن قدمهایش، او گفت:«تنها این، مشکل نیست. مشکلات زیادی دیگر هم وجوددارد، مگر کسی  درمورد آنها گپ زده نمی‌تواند.»

باآنکه اوضاع برای 450 یتم ساکن این یتم‌خانه خوب نیست؛ مگر بااین حال تا اندازه‌ی به سبب بورسیه‌های تحصیلی کاملا‌رایگان در خارج کشور که برای افراد دارای سن معین داده می‌شود، شمولیت در این یتم‌خانه باارزش است.

کودکان و کارمندان این یتم‌خانه به انستیوت گزارشدهی جنگ و صلح گفتند که اکثریت ساکنان این یتم‌خانه از ولایات پنجشیر و بدخشان استند و به اساس روابط خانواده‌گی ثبت نام شده‌اند.

یک کودک بدخشانی که نخواست اسم‌‌اش فاش شود گفت که نه تنها پدرو مادرش زنده‌اند، بلکه خانواده‌اش خیلی سرمایه‌دار نیز هستند.

وی تشریح داد:«شانس بیشتری وجوددارد تا از طریق این یتم‌خانه‌ها بورسیه‌های خارج به دست بیاوریم. به همین دلیل پدرم از دوستش که وکیل پارلمان است خواست، مرا در اینجا ثبت نام کند تا بتوانم بورسیه خارج را بدست بیاورم.»

یکی از کارمندان باسابقه این مرکز که نخواست نامش را بنویسیم گفت اکثریت شاگردان از ولایات پنجشیر و بدخشان است و به این دلیل ثبت نام شده‌اند تا شانس آنها برای گذرانیدن تحصیل‌شان در خارج بالا برود.

وی گفت:«نمایندگان پنجشیر و بدخشان حق شمولیت کودکان کابل را نیز عضب کرده‌اند. کارهای بهتری وجودندارد تا آنها انجام دهند؟ جایی نیست که قانونگذاران در آنجا مداخله نکنند.»

سیدعبدالله هاشمی رییس بخش یتم‌خانه‌ها در وزارات کار و امور اجتماعی گفت که این بورسیه‌‌های که همه خواهان آن استند، از طرف دولت  یا خارجیان اهداء می‌شوند. وی گفت که در طول سه سال گذشته  با استفاده از این بورسیه‌ها 67 تن از فارغان یتم‌خانه‌ها برای تحصیل به هند، پاکستان، ترکیه و سایر کشورها فرستاده شدند.

وی گفت:«وزارت تحصیلات عالی 5 درصد بورسیه‌های خود را به یتم‌خانه‌ها اختصاص داده است و کسانی که این بورسیه را دریافت می‌کنند، حکومت تمام مصارف اش را پرداخت می کند. بورسیه هاییکه از طرف کشور های دیگر داده می شود، کشور میزبان تمام مصارف آنرا به عهده می گیرد.»

هاشمی افزود اداره وی خیلی نگران این است که مقام‌ها از امتیازات شان برای ثبت‌نام کردن کودکان در یتیم‌خانه تهیه مسکن استفاده می‌کنند. هاشمی اضافه کرد که آنها در صدد ایجاد پالیسی رسمی بهتر برای ثبت‌نام اطفال در یتم‌خانه‌ها می‌باشد.

وی با بیان این که کودکانی در معرض خطر واقعی به دلیلی که در زمان ثبت‌نام به قانونگذاران و حتی وزراء، اولویت داده می‌شود، مورد چشم‌پوشی قرار‌می‌گیرند،  گفت:«درمیان ساکنان کنونی کمتر از ده درصد آنها از پنجشیر و بیشتر از 60 درصد آنها از بدخشان استند.»

در عین زمان از ده کودکی که  انسیتوت گزارشدهی با آنها مصاحبه داشت، 7 تن آنها گفتند که از پنجشیر یا بدخشان استند. 

واصل محمد نور معاون وزارت کار و امور اجتماعی این ادعا را رد کرد که کودکان ولایات شمالی نسبت به کودکان کابل ترجیح داده می‌شوند.

وی گفت:« ازاین‌که در گذشته در پنجشیر و بدخشان یتیم‌خانه وجودنداشت، اکثریت پذیرفته‌شدگان از این دو ولایت استند.»

باآنکه تلاش برای یافتن شانس ثبت‌نام در یتیم‌خانه‌های کابل زیاداست، کودکان می‌گویند که وضعیت در آنجا خوب نیست.

اتاق‌ها بوی نم می‌دهند. تختواب کثیف است و در ساختمان لامپ‌روشنایی کمی وجوددارد. در برخی از کودکان نشانه‌ی مورد اغماض قرارگرفتن دیده می‌شود و همه‌‌ی آنها افسرده‌اند.

حکیم‌الله، 14ساله، گفت:«غذا درعین زمانی‌که ناکافی است-  ما اکثراوقات گرسنه استیم- غیرصحی نیز است. زمانیکه مریض می‌شویم، به درستی تداوی نمی‌شویم . در کلنیک صرفاً به ما تابلت پرستامول می‌دهند. تا زمانی‌که به سبب بیماری از پا نیافتاده‌ایم ما را به شفاخانه نمی‍‌‌‌برند.»

اطیع الله وهاج رییس یتیم‌خانه تهیه مسکن تایید کرد که در سردی‌های زمستان وسایل گرمایشی نیاز بود، مگر این مشکل به سبب کمبود در برق شهری به میان آمده بود.

وی با بیان این مطلب که  بخاری‌های برقی به اندازه بودیجهخریداری و دراتاق‌ها نصب شده بودند، گفت:«این، مشکل تمامی کابل بود. ما،هم، دراتاق‌های سرد کار می‌کردیم.»

وهاج به ارتباط کلنیک یتیم‌خانه گفت که کلنیک مجهز بوده و اگر کودکی بخواهد به شفاخانه برود، کارمندان آنها را به کلینیک می‌برند. وی گفت ممکن است غذای یتیم‌خانه تهیه مسکن خیلی با استاندارد بالا نباشد، مگر کمیت آن بیشتر از کفایت است.

وی گفت:«ما مطابق راهنماهای رژیم غذایی رفتار می‌کنیم. غذا قبل از توزیع توسط داکتر موظف تست می‌شود و غذا صرفا‌بعد از تست، توزیع می‌گردد.»

وهاج هم‌چنان ادعای برخی از کودکان مبنی بر مورد خشونت فزیکی قرار گرفتن‌شان را رد کرد.

وی گفت:«ما مطابق به قوانین ملی و بین‌المللی حقوق بشر با کودکان رفتار می‌کنیم. هیچ کس حق ندارد کودکان را بزند.»

به عکس، فرهاد (اسم مستعار یکی از کودکان) گفت که آنها به سبب  تخطی‌های کوچک به لت و کوب تهدید می‌شوند.

وی با بیان این که حتی اگرکودکان کوچک لت و کوب شوند، هیچ کسی مداخله نمی‌کند، گفت:«کارمندان ما را با کیبل، سیم‌های برق و چوب می‌زنند.»

فرهاد گفت که اطفال به محبت نياز دارد نه به و لت و کوب 

عبدالجلیل یکی از استادان یتم‌خانه تهیه مسکن تاکید کرد که اگر کودکان تخلفی را مرتکب شود، مجبور به انجام کارهای مانند شستن تشناب، تختواب‌ها یا صحن حویلی می‌شود و مورد لت وکوب قرار نمی‌گیرد.

وی با گفتن این نکته که برای هرروز تقسیم اوقات منظم وجود دارد، گفت:«این مسوولیت‌ها به خاطر اصلاح شدن به آنها محول می‌شوند.»

وی با ارایه این معلومات که کودکان در یتم‌خانه علاوه بر مضامین عادی کمپیوتر، ساینس، هنر، خطاطی، کورسهای آموزش زبان انگلیسی و هم‌چنان رشته‌های حرفوی را می‌آموزند، گفت:«ما به صورت منظم برنامه‌های آموزشی آنها را بررسی می‌کنیم. به کودکان اجازه نمی‌دهیم وقت‌شان را ضایع کنند.»

یتیم‌خانه تهیه مسکن (واقع در شمال غربی کابل) برای اسکان‌دهی جوانان و نوجوانان استفاده می‌شود. اوضاع یکی از یتم‌خانه‌های دیگر که درمنطقه جنوب شرقی کابل به نام علاوالدین موقعیت دارد، بهتراست.

این یتیم‌خانه که به 350 تن کودک سرپناه داده‌است، تخت خواب‌هایش پاک بوده، از آن به درستی نگهداری شده و محل بازی در آن پاک است.  

اینجا، ترس اصلی کودکان آن است که زمانی یتم‌خانه را ترک کنند، چی خواهد شد.

نوریه، 17ساله که برای هفت سال در یتیم‌خانه زیسته‌است، با بیان این مطلب که وی می‌خواهد در خارج تحصیل کند، گفت:«اینجا همه چیزها منظم است. تنها نگرانی این است که زمانی از صنف 12 فارغ شدیم و یتیم‌خانه را ترک کردیم، کجا برویم و چی‌کارکنیم.»

امید، 18ساله از بدخشان گفت:«اکنون که از صنف دوازدهم فارغ می‌شوم، جای برای رفتن ندارم. نمی‌دانم چی‌کارکنم. دولت باید این نکته را هم درنظرداشته باشد.»

در افغانستان 70 یتیم‌خانه وجود دارد که نصف آنها دولتی است و بقیه، شخصی است..

کمیسیون مستقل حقوق بشرافغانستان تایید کرد که برخوردی بد با کودکان در یتیم‌خانه به صورت گسترده‌ی وجود دارد. حنیفه‌معروف کارمند حمایتی در بخش حقوق اطفال دفتر ولایتی این کمیسیون گفت که لت‌و کوب در یتیم‌خانه‌ها و مکاتب کار معمول است. 

وی گفت:«کمیسیون این قضایا را ثبت کرده‌است. باآنکه کمیسیون با وزارت معارف تفاهم‌نامه‌را امضا کرده که نباید اطفال در مکاتب و یتیم‌خانه لت و کوب شوند، مگر متاسفانه این کارادامه دارد.»

وی نیز تایید کرد که اغلب دریتیم‌خانه‌ها بدون توجه به نیاز واقعی طفل و با استفاده از ارتباطات، اطفال ثبت‌نام می‌شوند.

تقاضا برای شامل شدن در یتیم‌خانه‌ها هنوز بالا است.

زینب،57 ساله، زیربرقع کهنه‌ای، همراه با نواسه هشت ساله‌اش در نزديک دروازده وزارت کار و امور اجتماعی منتظر نشسته‌است. 

وی می‌گوید که از دو ماه به این سوء درتلاش بوده تا نواسه‌اش را در یکی از یتم‌خانه‌های کابل ثبت نام کند؛ ولی موفقیتی نداشته‌است.

وی گفت:«اگر به یتیم‌خانه می‌روم، آنها می‌گویند که به وزارت بروم. اگر به وزارت می‌روم، می‌گویند که به ریاست یتیم‌خانه‌ها بروم. مرا خسته کرده‌اند. برخی به من گفته‌است که تا زمانی واسطه نیافته‌ام، کاری انجام داده نمی‌توانم. من چی کسی را دارم که به عنوان واسطه بیاورم؟»

مینا حبیب گزارشگر انسیتوت گزارشدهی جنگ و صلح درکابل است.