Skip to main content

راثةرِينةكةي موقتةدا سةدر كوذراني باوكي دةهينيَتةوة ياد كة ثيَنج سالَ لةمةوبةر بة بؤمبيَكي تةوقيتكراو تيرؤر كرا.

ئا: زيا ْ راسان لة بةغداد

راثةرِينةكةي موقتةدا سةدر كوذراني باوكي دةهينيَتةوة ياد كة ثيَنج سالَ لةمةوبةر بة بؤمبيَكي تةوقيتكراو تيرؤر كرا.

ئا: زيا ْ راسان لة بةغداد

ئةمة يةكةمينجار نية كة خةلَكي ناوضةكة كاري توندوتيذيي دةستةجةمييانة بة ضاوي خؤيان ببينن. ثيَنج سالَ لةمةوبةر, خةلكي ناوضةكة دذي هيَزةكاني ئاسايشي سةدام حوسةين راثةرِين, ئةويش بةهؤي كوذراني باوكي موقتةدا سةدرةوة, سةيد موحةمةد سديق سةدري زؤر ناسراو و خؤشةويست لةناوضةكةدا.


ئيستا, ويَنةي سةدري تيرؤركراو لةطةلَ دوو كورِة طةورةكةيدا بة خؤيان و رةشاشةكانيانةوة ل ناو ئوتومبيلةكةياندا, كة شويَني نويَذكردني سوننةكان جيَدةهيلَن, بووة بة بة يادةوةرييةكي ئاينيي.


سةدام ئاخونديَكي شيعةشي تةقاندةوة بؤ ئةوةي لة نيَواني خؤياندا بيانكات بة طذي يةكتريدا, بةلآم هةنديَك لة عيراقييةكان طومانيان لةوة هةية كة ثياواني ديكتاتؤر قسةكةرةكةي ئايةتولآيان كوشتووة. نويَنةري ناوضةيي سةدر, عادل شارع, طةرضي تةمةني 29 سالآنة, بةلآم ريشي ماش و برنج بووة, ئةويش ثياوي ئايين بوو, لايةنطيري سةدري ثير بوو لةو ناوضة هةذار و نةدارةدا, كة ئةوسا بة شاري سةدام دةناسرا, بةلآم دواي هةرةسهيَناني ديكتاتؤر ناوةكةي طؤرِا بؤ شاري سةدر.


رؤذي دواي كوشتنةكة, شارع لة مزطةوتي موحسين بوو, خةلَكةكةي ناوي بة بستني هةوالَةكة حةثةسان و وشك بوون.


شارع وتي" ئاثؤراكة نويَذيان بؤ رؤحي سةركردةكةيان كرد و ثاشان رذانة سةر شةقام و بلآو بوونةوة.


لةو كاتةشدا, ثياواني ميليشياكاني سةدام لةدةرةوة كؤببوونةوة. داوايان لة ئاثؤراك كرد بلآو ببنةوة, بةلآم ضةند هاواريَك دروشمةكةي ئايةتولآيان وتةوة "نا بؤ شةيتان".


كرذي دةستي ثيَكرد هيزةكاني ئاسايش كةوتنة تةقة كردن. لةناو مزطةوتةكةوة, ضةك دةستاودةستي ثيَكراو زؤري ثيَنةضوو شةرِ هةلَطيرسا. شةش حةوت ئوتومبيلي ئاسايش سوتيَنران.


بةلآم سةرةنجام هيَزةكاني سةدام ريَطةي خؤيان بةرةو مزطةوتةكة كردةوةو لة ناويدا نزيكةي 200 كةسيان كوشت و شارع و طةليَك ئاينزاي ديكةيان دةستطير كرد.


شةش حةوتيَك لة هاورِيَكاني كوذران و بة لايةني كةميشةوة يةكيَكيان لةذيَر ئةشكةنجةدا مرد. بؤ ئةوةي نةهيَلَن هيض ثشيَوييةكي ديك سةر هةلَبدات, دةرطاي مزطةوتةكةيان لةحيم كرد و دايان خست.


تيرؤركردني سةدر و داخستني مزطةوتي موحسين كؤتايان هيَنا بة دوو سالَي ريَنيسانسي ئاينييانةي شيعةكان, بةلآم جولآنةوةكةي بةتةواويي بؤ نةكوذيَنرايةوة.


لة سالآني 1990 ةكاندا, سةدام وةكو بةشيَك لة ستراتيجي هانداني ئايين بؤ ئةوةي شةرعييةت بدات بة رذيَمةكةي خؤي, ريَطةي دا بة سةدر كة وتاري هةيني بخويَنيَتةوة.


سةدام ضاوةرِيَ بوو ئاينزايةكي لاواز سةرهةلَبدات, بةلآم بة هةلَةدا ضووبوو.


سةدر جيَطةي خؤي لة دلَ و باوةرِي دؤست و لايةنيطيرةكانيدا كردةوة, موحةمةد باقر سةدر كة ئةستيرةيةكي ثرشنطداري ئيسلامي سياسي بوو, لة سالَي 1981 دا لة لايةني رذيَمةوة كوذرا.


سةدر جولآنةوة روو لة طةشةكردنةكةي خؤي خستة ناو حةوزةي نةجةف يان كؤليَجي ئيرشادةوة.


هةروةها هاني شويَنكةوتووةكاني خؤي دا لة ئاين بكؤلَنةوة, لة ذياني رؤذانةي خؤياندا ثيادةي بكةن و روو بكةنة مةرجةعييةت ياخود ئاخوندةكان بؤ ريَنمايي و ئامؤذطاري.


شارع خويَندكاريَكي تةمةن 20 سالآني تةكنةلؤجيا بوو, كة بؤ يةكةمينجار ثةيوةندي كرد بة جولآنةوةكةي سةدرةوة. شارع وتي"من نويَذم دةكرد, بةلآم نويذةكانم دةنطيان نةبوو, هةلَويَستيَكي سياسييان نةبوو, سةدرييةكان دةنطيان ثيَبةخشيم, هةمان ئةو هارمؤنيا دةنطييةيان بةكاردةهيَنا كة شويَنكةوتوواني موحةمةدي ثةيامبةري دةهةذاند.


شارع بة ثيَي تةزكييةي ئايةتولآ حةسةن ناسر, كة يةكيَك بوو لة لايةنطيراني سةدر, بوو بة خويَندكاري كؤليَج. لةكاتي دةرضوونيدا, سةدر بة دةستي خؤي عةمامةي كردة سةري شارعي لاو.


لةو ماوةيةشدا وتارةكاني سةدر نةبرةيةكي سياسييانةيان وةرطرت, دةستي برد بؤ باس و خواسة ثان –ئيسلامييةكاني وةك فةلةستين و طةمارؤي سةر عيراق. هةروةها بة شيَوةيةكي نارِاستةوخؤش كةوتة رةخنةطرتن لة سةدام كة لةطةلَ ئةمريكييةكاندا ثيَكةوة دذي عيراقييةكان وةستاونةتةوة.


لةكاتيَكدا كة وتارةكاني سةدر لةسةر كاسيَت تؤمار دةكران و بةشيَوةيةكي بةرفراوان بةسةراثاي ولآتدا دابةش دةكران, تةنيا ضةند دةنطيَكي كةم هةبوو كة رذيم بؤي كؤنترؤلَ نةدةكران. بة راستي, وةكو سةدر خؤشي وتبووي "نويَذكةرةكاني ثشتي سةدر بوونة مايةي هةرِةشة بؤ تةختي ستةمكار" ئيتر وةكو سةرةنجام "هةنديَك ثرِوثاطةندة بلآو كرايةوة كة طواية سةدر سيخورِ و هاوكاري سةدامة".


بةلآم شارع دةلَيَت جةماوةر ئةو قسةلَؤكانةيان ثشتطويَ خست و بة ثيادةرِؤيي شويَني فةرماني سةدر كةوتن بؤ نةجةف و كةربةلا بؤ ئةنجامداني سروتة ئاينييةكاني شيعة, كة ئةوة كاريَ: بوو لة سالآني حةفتاكانةوة لة لايةني رذيَمةوة قةدةغة كرابوو, بؤ ئةوةي ريَطة لة هةموو ضالاكييةكي سياسي بطريَت.


لة سالَي 1999 دا, سةدر 45 هةميين وتاري هةيني دا. دةستيَك جلي كفني سثي ثؤشيبوو, كة لةوة بةدواوة بوو بة هيَماي سةدرييةكان و ثاشان بوو بة جلي هاوبةشي سوثاي مةهدي, بؤ شويَنكةوتوواني دوا دةربارةي دةبيَت جاري داهاتوو ضي بكةن.


ئيَوارةي رؤذي دواتر كوذرا.


كورِة لاوةكةي, موقتةدا, مايةوة, دواي هةرةسهيَناني رذيَم, جولآنةوةكةي باوكي بة ميرات بؤ مايةوة.


دواي جةنط, ثشيَويي بةغدادي داطرتةوة, سةدر لةشاري سةدر دةستي كرد بة ئاخوندي و ضةند كؤميتةيةكي سزادان و ليَثرسينةوةي ريَكخست بؤ ضاوديَريكردني ناوضةكاني دةوروبةر و ريَطةطرتن لة تالآن و برِؤي دامودةزطا طشتييةكان. لةطةلَ هةنديَكي تردا بؤ دابةشكردني خؤراك و ئاو.


موقتةدا سةدر بةردةوام بوو لةسةر روانبيَذيية ثان ئيسلامييةكةي باوكي. رةخنةي لة داطيركاريي ةمريكا طرت, بة كورتي و راشكاويي داواي توندو تيذيي دةكرد, لة هاويني 2003 دا سوثايمةهدي دامةزراند وةك بةديليَك بؤ ئةو سوثا عيراقيةي كة ئةمريكييةكان هةلَيان وةشانديؤوة.


شويَنكةوتوواني موقتةدا سةدر لةطةلَ ئةنجومةني فةرمانرِةواييدا ناكؤك بوون كة ئةمريكا دايمةزراندبوو, زؤرينةي ئةندامةكانيشي ئةو عيراقييانةن كة لةماوةي رذيَمي سةدامدا لة دةرةوةي عيراق بوون.


ثياويَكي لاو لة ئؤفيسي شارع خؤي بة ئةبو موعتةز ناساند و وتي"سةيد موقتةدا سةدر وةكو ئةنجومةني فةرمانرِةوايي نية. ئةو لة هةمان وةزعي ئيَمةدا ذياوةو نالآندوويةتي, دةزانيَت ئيَمة ضيمان دةويَت.


موعتةز وتي"دةمةويَت لةطةلَ سةيد موقتةدادا بم, ئةطةر تانكي ئةمريكييةكان ثان و ثليشم بكاتةوة.


ئيمرِؤ هاوثةيمانان سةدر و ثشتيوانةكاني بة كوشتني ئاخونديَكي هاوريَي خؤي لة مايسي 2003 دا تاوانبار دةكةن, هةروةها بة هاندان و دنةداني توندوتيذيي لة تويَي رؤذتامةكةيانةوةو عيراقييةكانيش دةتؤقيَنن.


قسةكةري هاوثةيمانان عةميد مارك كيميت بةلَيَني دا سوثاي مةهدي تيَكبشكيَنيَت و بةلَطةش هةية بؤ ئةو هةولَة.


ضةند ذوريكي كةم لةولاي ئةو شويَنةوة كة شارع قسةي ليَوة دةكات, شويَنكةوتووةكاني ثاضةكاني مووشةكي AMG114 دةخةنة بةرضاو و دةلَيَن بةر مزطةوتيَكي بضووكي نزيكي ئؤفيسةكةيان كةوتووة.


سةدرييةكان دةلَيَن تةنيا يةك كةس هةية كة دذي هاوثةيمانان وةستاوةتةوة. كةسيَك كة خؤي بة سةربازي سوثاي مةهدي لةقةلَةم دةدا, لةناو ئؤفيسي شارعدا وتي"سياسةتمةداريَكي ديكة لة طؤرِيَ نية بويَريَت رووبةرِووي ستةمكارو بيَباوةرِان ببيَتةوة, طةليَك ئاخوند و ئاينزاي تر هةن, بةلآم ناويَرن فززة بكةن".


زيا ْ راسان مةشقكردوويةكي IWPR ة.


Frontline Updates
Support local journalists